Rozwód z orzeczeniem o winie to szczególny wariant zakończenia małżeństwa, w którym sąd — na żądanie jednej ze stron — ustala, że trwały i całkowity rozkład pożycia został spowodowany zawinionym zachowaniem współmałżonka. Jakie konsekwencje rodzi taki wyrok? W jakich okolicznościach warto starać się o taką formę rozwodu? Co można zyskać, a co stracić?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.), jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z nich może żądać, aby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód. Co istotne, orzekając rozwód, sąd musi także wypowiedzieć się w kwestii winy za rozkład pożycia (art. 57 § 1 k.r.o.), chyba że strony zgodnie wniosą o orzeczenie rozwodu bez ustalania winy.
Pojęcie winy w prawie rodzinnym nie ma odrębnej definicji, dlatego w praktyce sądowej przyjmuje się rozumienie wypracowane na gruncie prawa cywilnego. Wina ma charakter złożony i obejmuje zarówno element obiektywny, jak i subiektywny. Pierwszy z nich sprowadza się do naruszenia przez małżonka określonych norm – mogą to być obowiązki ustawowe (jak obowiązek wzajemnej pomocy, lojalności czy współdziałania dla dobra rodziny) albo zasady współżycia społecznego. Element subiektywny odnosi się natomiast do świadomości i woli danej osoby – a więc zdolności przewidywania skutków swojego postępowania oraz gotowości do ich akceptacji. Innymi słowy, aby przypisać winę, zachowanie musi być zarówno obiektywnie naganne, jak i subiektywnie zawinione (świadome).
W jakich okolicznościach sąd może zadecydować o rozwodzie z orzeczeniem o winie?
Sąd może orzec rozwód z winy jednego bądź obojga małżonków tylko wtedy, gdy spełnione są przesłanki ogólne rozwodu, czyli nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Oznacza to zerwanie więzi emocjonalnej, fizycznej i gospodarczej między małżonkami, bez realnych szans na ich odbudowanie. Dopiero wówczas sąd przechodzi do ustalania, kto odpowiada za taki stan rzeczy.
Do najczęstszych okoliczności, w których przypisuje się winę jednemu z małżonków, należą:
- zdrada małżeńska, zarówno w wymiarze fizycznym, jak i emocjonalnym,
- uzależnienia (np. alkoholizm, narkomania, hazard), jeśli prowadzą do dezorganizacji życia rodzinnego,
- przemoc domowa – fizyczna, psychiczna lub ekonomiczna,
- trwałe uchylanie się od obowiązków rodzinnych, np. brak łożenia na utrzymanie rodziny, brak zaangażowania w wychowanie dzieci,
- opuszczenie współmałżonka bez uzasadnionej przyczyny,
- rażące naruszenie zasad współżycia społecznego, np. notoryczne upokarzanie drugiej osoby.
Warto podkreślić, że sąd nie ogranicza się jedynie do analizy pojedynczych incydentów. Kluczowe znaczenie ma całokształt zachowania małżonka w okresie poprzedzającym rozkład pożycia. Niekiedy jednorazowy, ale wyjątkowo poważny czyn (np. akt przemocy fizycznej czy zdrada) może przesądzać o winie, innym razem dopiero długotrwała postawa małżonka pozwala sądowi przypisać mu odpowiedzialność.
Co więcej, przypisanie winy wymaga udowodnienia – to strona żądająca rozwodu z orzeczeniem o winie musi przedstawić stosowne dowody, takie jak zeznania świadków, korespondencję, dokumentację medyczną czy opinie biegłych. W praktyce postępowania te bywają więc znacznie dłuższe i bardziej skomplikowane niż rozwody bez orzekania o winie.
Konsekwencje rozwodu z orzeczeniem o winie
Rozwód z orzeczeniem o winie wywołuje daleko idące skutki prawne i życiowe. Najważniejszym z nich jest możliwość ubiegania się przez małżonka niewinnego o alimenty od małżonka wyłącznie winnego. Zgodnie z art. 60 § 2 k.r.o. uprawnienie to nie jest ograniczone wyłącznie do sytuacji niedostatku – wystarczy, że po rozwodzie sytuacja materialna małżonka niewinnego ulegnie istotnemu pogorszeniu. To jedna z najważniejszych różnic między rozwodem bez orzekania o winie a rozwodem z orzeczeniem o winie.
Poza konsekwencjami finansowymi, orzeczenie o winie ma również znaczenie społeczne i psychologiczne. Stanowi bowiem oficjalne potwierdzenie, że jedna ze stron w sposób zawiniony doprowadziła do rozpadu małżeństwa. W wielu przypadkach może to oddziaływać na relacje rodzinne, a niekiedy także na wizerunek danej osoby, np. w środowisku zawodowym czy towarzyskim. Należy jednak podkreślić, że samo orzeczenie o winie nie wpływa na kwestie związane z władzą rodzicielską, kontaktami z dziećmi czy podziałem majątku – te zagadnienia są rozstrzygane odrębnie.
Ile trwa rozwód z orzeczeniem o winie?
Czas trwania rozwodu z orzeczeniem o winie zależy od stopnia skomplikowania sprawy oraz liczby dowodów i świadków, które strony przedstawiają. Co do zasady postępowania takie są dłuższe i bardziej wymagające niż rozwody bez orzekania o winie, które przy braku sporu mogą zakończyć się nawet po jednej rozprawie.
W przypadku rozwodu z orzekaniem o winie sąd musi przeprowadzić szczegółowe postępowanie dowodowe. Obejmuje ono przesłuchania stron, świadków, analizę dokumentów, a czasem także opinie biegłych (np. w sprawach dotyczących przemocy czy uzależnień). Niekiedy konieczne jest przeprowadzenie kilku rozpraw, co sprawia, że całe postępowanie może trwać od kilkunastu miesięcy do nawet kilku lat w skomplikowanych sprawach.
Na wydłużenie procesu wpływ mają również kwestie proceduralne – np. konieczność oczekiwania na terminy rozpraw czy czas potrzebny do przeprowadzenia opinii specjalistów. W praktyce osoby decydujące się na żądanie orzeczenia o winie muszą liczyć się z większą czasochłonnością i kosztownością postępowania, choć dla wielu z nich korzyści wynikające z takiego rozstrzygnięcia przewyższają te niedogodności.
Wina obojga małżonków
Sąd nie zawsze przypisuje winę tylko jednemu z małżonków. Często zdarza się, że do rozpadu małżeństwa przyczyniają się obie strony – wtedy zapada wyrok o winie obopólnej. W praktyce oznacza to, że każde z małżonków swoim zachowaniem w mniejszym lub większym stopniu doprowadziło do rozkładu pożycia.
Wina obustronna może być wynikiem np. konfliktów narastających przez lata, braku wzajemnego wsparcia, naruszania obowiązków rodzinnych czy wzajemnych zdrad. Co ważne – nierównomierny stopień winy małżonków nie stanowi przeszkody do uznania ich współwinnymi rozkładu pożycia. Mówiąc inaczej – jeśli któraś ze stron zawiniła tylko jednej z kilku sytuacji, która końcowo doprowadziła do rozkładu pożycia, będzie uznana za tak samo winną, co współmałżonek, który dopuścił się większej liczby przewinień.
W praktyce orzeczenie o winie obojga małżonków jest częste, ponieważ sąd, analizując całokształt relacji, często dochodzi do wniosku, że obie strony ponoszą odpowiedzialność za rozpad związku. Tego rodzaju rozstrzygnięcie pozwala uniknąć sytuacji, w której jedna ze stron całkowicie obarcza winą drugą, mimo że sama także przyczyniła się do kryzysu małżeńskiego.
Rozwód z orzeczeniem o winie a alimenty
Jedną z najistotniejszych konsekwencji rozwodu z orzeczeniem o winie są alimenty. Jeżeli sąd stwierdzi wyłączną winę jednego z małżonków, drugi – niewinny – może wystąpić o świadczenie alimentacyjne, nawet jeśli nie znajduje się w niedostatku. Wystarczy wykazanie, że rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji życiowej i materialnej.
Przykładowo: jeżeli małżonek niewinny po rozwodzie nie jest w stanie utrzymać dotychczasowego standardu życia, a różnica ta wynika bezpośrednio z rozpadu związku, sąd może przyznać mu prawo do alimentów od małżonka winnego. Z kolei małżonek uznany za wyłącznie winnego nie ma prawa żądać alimentów od strony niewinnej.
W przypadku winy obojga małżonków sytuacja wygląda inaczej – każdy z nich może ubiegać się o alimenty wyłącznie w razie niedostatku. Wysokość i okres obowiązku alimentacyjnego są każdorazowo oceniane indywidualnie przez sąd, z uwzględnieniem możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego.
Rozwód z orzeczeniem o winie nie wpływa natomiast na kwestię alimentów wobec dzieci. O tym, pod czyją opiekę trafią potomkowie pary i kto (oraz w jakim w wymiarze) będzie musiał łożyć na nich odpowiednie świadczenie, jest rozstrzygane osobno.
Czy zdrada stanowi podstawę rozwodu z orzeczeniem o winie?
Zdrada małżeńska jest jedną z najczęściej podnoszonych przesłanek żądania rozwodu z orzeczeniem o winie. Orzecznictwo sądów potwierdza, że zdrada – zarówno fizyczna, jak i emocjonalna – może być uznana za ciężkie naruszenie obowiązków małżeńskich, w szczególności obowiązku wierności i lojalności wobec współmałżonka.
Warto jednak zaznaczyć, że sama zdrada nie zawsze prowadzi do przypisania wyłącznej winy. Sąd ocenia bowiem okoliczności sprawy, m.in. to, czy zdrada była przyczyną rozpadu małżeństwa, czy może doszło do niej już w sytuacji, gdy pożycie małżonków uległo wcześniejszemu rozkładowi. Przykładowo, jeśli zdrada nastąpiła w momencie, gdy więź emocjonalna i fizyczna między małżonkami już nie istniała, sąd może uznać, że miała ona jedynie charakter wtórny i nie była główną przyczyną rozkładu pożycia.
Dowodzenie zdrady bywa trudne – w praktyce wykorzystuje się m.in. zeznania świadków, korespondencję, nagrania czy zdjęcia. Należy jednak pamiętać, że każdy dowód musi być zgodny z prawem – nie można posługiwać się materiałami zdobytymi w sposób nielegalny, np. poprzez włamanie do skrzynki mailowej czy podsłuchiwanie rozmów.
Rozwód z orzeczeniem o winie – kiedy warto?
Decyzja o żądaniu rozwodu z orzeczeniem o winie powinna być dobrze przemyślana. Z jednej strony takie rozstrzygnięcie daje możliwość uzyskania alimentów od małżonka winnego, co w wielu przypadkach stanowi istotne zabezpieczenie finansowe. Z drugiej – wiąże się z dłuższym, bardziej skomplikowanym i emocjonalnie obciążającym postępowaniem sądowym.
Rozwód z orzeczeniem o winie warto rozważyć zwłaszcza w sytuacjach, gdy:
- strona niewinna obawia się pogorszenia swojej sytuacji materialnej po rozwodzie,
- doszło do poważnych naruszeń obowiązków małżeńskich (np. zdrady, przemocy, porzucenia),
- jedna ze stron pragnie uzyskać oficjalne potwierdzenie, że to nie ona odpowiada za rozpad związku.
Nie zawsze jednak walka o orzeczenie winy jest uzasadniona. Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnych dzieci, ich sytuacja finansowa jest stabilna, a najważniejsze jest szybkie zakończenie związku – wówczas rozwód bez orzekania o winie może okazać się rozsądniejszym i mniej bolesnym rozwiązaniem.
Rozwód z orzeczeniem o winie – pomoc prawna
W sprawach rozwodowych z orzeczeniem o winie współpraca z doświadczonym adwokatem ma strategiczne znaczenie. Kancelaria Franusz Mierzwiak oferuje pełne wsparcie procesowe w takich postępowaniach. Przede wszystkim pomagamy w prawidłowym przygotowaniu i formalnym zredagowaniu pozwu o rozwód, który jest fundamentem powodzenia całego procesu — zawiera on nie tylko żądanie orzeczenia winy, lecz także właściwe uzasadnienie i solidne przygotowanie materiału dowodowego. Następnie kancelaria reprezentuje klienta przed sądem, chroniąc jego interesy na każdym etapie postępowania, pomagając w przesłuchaniach, prezentacji dowodów, wnioskach i ewentualnych zabezpieczeniach. Co więcej, oferujemy również pomoc pozasądową, szczególnie w postępowaniach mediacyjnych lub negocjacjach między stronami.
Jeśli potrzebują Państwo kompleksowej obsługi prawnej przy sprawie rozwodowej, zapraszamy do kontaktu.
+48 574 400 366
+48 515 114 262
kancelaria@prawnik-rozwod.pl
Kancelarie prawne Franusz Mierzwiak
