Rozkład pożycia małżeńskiego to kluczowa przesłanka uznania małżeństwa za rozwiązane w postępowaniu rozwodowym. Zgodnie z art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd może orzec rozwód tylko wtedy, gdy doszło do „zupełnego i trwałego rozkładu pożycia” między małżonkami. Pomimo, że przepisy nie definiują dokładnie, co to oznacza, orzecznictwo i praktyka sądowa wskazują, że chodzi o trwały zanik wszystkich istotnych więzi: emocjonalnej, fizycznej i gospodarczej.
Aby zrozumieć, co oznacza jego rozkład, należy najpierw przyjrzeć się pojęciu samego pożycia małżeńskiego. Prawo nie definiuje go wprost – na gruncie orzeczniczym i doktrynalnym przyjmuje się jednak, że pożycie małżeńskie to całokształt więzi pomiędzy małżonkami: emocjonalnej (duchowej), fizycznej (intymnej) oraz ekonomicznej (wspólnego gospodarowania, wspólnego zamieszkiwania, prowadzenia wspólnego życia domowego). Rozkład pożycia pojawia się, gdy te więzi ulegają trwałemu i zupełnemu osłabieniu – a więc ich wspólnota przestaje istnieć.
Co to znaczy „zupełny rozkład pożycia”?
Zupełność rozkładu oznacza, że między małżonkami zanikły wszystkie wymiary pożycia: więź duchowa, wspólnota gospodarcza i życie fizyczne. Jednocześnie sąd bierze pod uwagę, że pewne zdarzenia życiowe (np. choroba, długotrwała rozłąka służbowa) mogą wpływać na więź fizyczną lub ekonomiczną, ale sam brak np. współżycia nie musi automatycznie oznaczać rozkładu, jeśli inne więzi pozostają.
Co to znaczy „trwały rozkład pożycia”?
Trwałość rozkładu wymaga wykazania, że z obiektywnego punktu widzenia nie ma realnej perspektywy powrotu do wspólnego pożycia. W praktyce sąd ocenia czas, okoliczności oraz indywidualne cechy małżonków i formułuje prognozę życiową – jeśli doświadczenie życiowe oraz przedstawione dowody przekonują, że małżonkowie na nowo nie odbudują więzi, rozkład zostaje uznany za trwały.
Jakie mogą być przyczyny rozkładu pożycia?
Przyczyny rozkładu pożycia bywają bardzo różnorodne i zależne od przypadku. Zwykle mowa o zdradzie, przemocy (fizycznej lub psychicznej), uzależnieniach (np. alkoholizm), chorobach psychicznych lub długotrwałych konfliktach. Ponieważ rozkład pożycia to proces, sąd analizuje także historię relacji – czy problemy powstawały stopniowo, czy były nagłe, jakie działania lub zaniechania małżonków doprowadziły do utraty więzi.
Dlaczego rozkład pożycia musi być zupełny i trwały?
Spełnienie obu tych warunków – zupełności i trwałości – ma kluczowe znaczenie dla orzeczenia rozwodu. Sąd nie może orzec rozwodu tylko na podstawie chwilowego kryzysu czy okresowej rozłąki. Jednocześnie trwałość nie wymaga, by powrót był absolutnie niemożliwy – wystarczy, że brak realnych perspektyw na ponowne wspólne życie w świetle okoliczności, co sąd może ocenić na podstawie przedstawionych dowodów.
Jak sąd określa, czy rozkład pożycia miał miejsce?
W praktyce sądy kierują się zeznaniami małżonków i świadków, dokumentami, by ocenić, czy więzi istotne dla pożycia małżeńskiego uległy rozpadowi. Dla uznania rozkładu kluczowe jest wykazanie, że więzi emocjonalne, fizyczne i gospodarcze są trwałe w zaniku i że stan ten nie wynika wyłącznie z doraźnych przyczyn.
Jak długo musi trwać rozkład pożycia, by sąd uznał je za trwałe?
W polskim prawie nie ma jednoznacznie określonego minimalnego czasu trwania rozkładu pożycia, który gwarantowałby jego uznanie za trwały. Sąd ocenia trwałość przede wszystkim w oparciu o okoliczności sprawy i prawdopodobieństwo odbudowania więzi małżeńskich. W praktyce oznacza to, że rozkład uważany jest za trwały, gdy z przedstawionych dowodów wynika, że małżonkowie nie prowadzą już wspólnego życia emocjonalnego, fizycznego ani gospodarczego, a perspektywa ich ponownego zbliżenia jest w świetle okoliczności mało realna.
Orzecznictwo wskazuje, że zwykle trwałość rozkładu rozpoznaje się po kilkunastu miesiącach stałego oddzielnego życia, choć w wyjątkowych sytuacjach, np. przy rażącej przemocy lub zdradzie, sąd może uznać trwałość rozkładu po krótszym okresie. Najważniejsze jest nie tyle dokładne trwanie w miesiącach, ile stały charakter rozpadu więzi i brak realnych szans na ich odbudowanie.
Jeśli potrzebują Państwo kompleksowej i profesjonalnej pomocy prawnej w sprawach rozwodowych, zapraszamy do kontaktu:
Kancelarie Prawne Franusz Mierzwiak
+48 574 400 366
+48 515 114 262
kancelaria@prawnik-rozwod.pl
