Intercyza to potoczna nazwa umowy majątkowej małżeńskiej, która pozwala małżonkom lub przyszłym małżonkom samodzielnie uregulować zasady gospodarowania majątkiem. Zgodnie z przepisami prawa rodzinnego w Polsce, domyślnym ustrojem majątkowym jest wspólność majątkowa. Oznacza to, że wszystko, co zostaje nabyte w trakcie trwania małżeństwa, co do zasady staje się majątkiem wspólnym obojga małżonków. Intercyza umożliwia wprowadzenie innego modelu (najczęściej rozdzielności majątkowej) i precyzyjne określenie, co należy do każdego z małżonków, a co będzie pozostawało wspólne.
Wbrew różnym opiniom i mitom, podpisanie tzw. intercyzy nie oznacza braku zaufania czy konfliktu. To w gruncie rzeczy bardzo racjonalne rozwiązanie, które w wielu sytuacjach pozwala uniknąć sporów i zapewnia jasność w relacjach finansowych. Coraz częściej sięgają po nie przedsiębiorcy, osoby posiadające znaczący majątek lub te, które chcą zabezpieczyć przyszłość swoich dzieci.
Kiedy można zawrzeć intercyzę?
Intercyzę można podpisać zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i już po jego zawarciu. W pierwszym przypadku mówimy o tzw. intercyzie przedmałżeńskiej. W praktyce oznacza to, że nowy ustrój majątkowy obowiązuje od dnia ślubu. W drugim przypadku – zawierając intercyzę już w trakcie trwania związku – małżonkowie dokonują zmiany ustroju majątkowego od dnia podpisania umowy (lub innej wskazanej w treści aktu).
Warto pamiętać, że intercyza nie działa wstecz. Nie obejmuje majątku zgromadzonego wcześniej w ramach wspólności ustawowej. Jeżeli więc małżonkowie decydują się na zmianę ustroju po latach, muszą liczyć się z tym, że dotychczasowe aktywa pozostaną objęte zasadami wspólności.
W jakiej formie musi być zawarta intercyza?
Aby intercyza była ważna, musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego. Podpisanie zwykłej umowy między małżonkami nie wywoła żadnych skutków prawnych. Notariusz nie tylko nadaje dokumentowi odpowiednią formę, ale też ma obowiązek poinformować strony o konsekwencjach prawnych wybranego rozwiązania.
Wizyta u notariusza wiąże się z kosztami, ale procedura jest stosunkowo szybka i nie wymaga skomplikowanych formalności. Co istotne – intercyzę można później modyfikować lub rozwiązać, również w formie aktu notarialnego.
Jakie są rodzaje intercyzy?
- Wyłączenie wspólności majątkowej – czyli wprowadzenie rozdzielności majątkowej lub rozdzielności z wyrównaniem dorobków. W przypadku ustalenia przez małżonków decyzji o wprowadzeniu rozdzielności majątkowej mogą oni zabiegać o podpisanie odpowiedniej umowy w formie aktu notarialnego w kancelarii notariusza.
- Rozszerzenie wspólności majątkowej – do majątku wspólnego małżonków zalicza się składniki majątkowe, które przy braku umownych postanowień weszłyby zgodnie z postanowieniami do majątków osobistych małżonków.
- Ograniczenie wspólności majątkowej – opcja umożliwiające wyłączenie ze wspólnego majątku określonych rodzajowo składników, które domyślnie weszłyby do wspomnianego majątku wspólnego. Co ważne – ograniczenie to nie może naruszać postanowień art. 353¹ Kodeksu cywilnego.
- Przywrócenie wspólności ustawowej.
Na czym polega rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków?
Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków to szczególny rodzaj intercyzy, który łączy zalety klasycznej rozdzielności z elementami wspólności majątkowej. W praktyce oznacza to, że przez cały czas trwania małżeństwa każdy z małżonków posiada i zarządza wyłącznie swoim majątkiem – tak jak przy pełnej rozdzielności. Nie powstaje majątek wspólny, a każdy z małżonków odpowiada wyłącznie za własne zobowiązania finansowe. Kluczowe różnice pojawiają się dopiero w momencie ustania rozdzielności majątkowej, np. w wyniku rozwodu. Dochodzi wówczas do przeliczenia dorobków obu stron i wyrównania ich na korzyść małżonka, który zgromadził w tym czasie mniejszy majątek.
Rozwiązanie to ma charakter kompromisowy. Pozwala zachować niezależność finansową w trakcie trwania związku, a jednocześnie zapewnia bardziej sprawiedliwe rozliczenie po jego zakończeniu. Szczególnie często wybierają je małżeństwa, w których tylko jeden z małżonków pracuje zawodowo lub prowadzi działalność gospodarczą, a drugi poświęca się np. wychowaniu dzieci czy obowiązkom domowym. Dzięki wyrównaniu dorobków jego wkład w życie rodziny również zostaje uwzględniony w końcowych rozliczeniach majątkowych.
Jak intercyza wpływa na majątek i odpowiedzialność za zobowiązania?
Zawarcie intercyzy oznacza zmianę zasad odpowiedzialności finansowej między małżonkami. Jeśli obowiązuje wspólność majątkowa, długi zaciągnięte przez jednego z małżonków mogą obciążać również majątek wspólny. W przypadku rozdzielności odpowiedzialność jest dzielona – każdy odpowiada za swoje zobowiązania osobno.
Dla wielu przedsiębiorców ma to kluczowe znaczenie. Intercyza pozwala bowiem ochronić majątek drugiego małżonka przed skutkami finansowych decyzji związanych z działalnością gospodarczą. Małżonkowie zyskują większą niezależność finansową, a jednocześnie przejrzystość rozliczeń.
Czy intercyza wpływa na alimenty lub dziedziczenie?
Intercyza nie znosi obowiązków alimentacyjnych między małżonkami. Sąd, orzekając alimenty, bierze pod uwagę potrzeby uprawnionego i możliwości finansowe zobowiązanego, a nie tylko sam ustrój majątkowy. Oznacza to, że nawet przy pełnej rozdzielności majątkowej małżonek w lepszej sytuacji finansowej może być zobowiązany do świadczeń na rzecz drugiego.
W zakresie dziedziczenia intercyza również nie wyłącza ustawowego prawa małżonka do spadku. Zmienia jednak sposób ustalania masy spadkowej – majątek wspólny nie powstaje, więc dziedziczeniu podlega wyłącznie majątek osobisty zmarłego. W praktyce często łączy się intercyzę z testamentem, aby kompleksowo uregulować kwestie majątkowe.
Czy intercyzę można zmienić lub odwołać?
Tak. Umowę majątkową małżeńską można zmienić albo rozwiązać w dowolnym momencie, pod warunkiem zachowania formy aktu notarialnego. Często pary decydują się na to po kilku latach małżeństwa, np. gdy zmienia się sytuacja zawodowa lub finansowa. Nowa umowa zaczyna obowiązywać od momentu jej podpisania i nie działa wstecz.
Warto pamiętać, że zmiana ustroju majątkowego może mieć konsekwencje w relacjach z bankami i wierzycielami. Dlatego każdą taką decyzję najlepiej skonsultować z prawnikiem.
Jak wygląda procedura zawarcia intercyzy?
W praktyce proces wygląda dość prosto. Małżonkowie lub przyszli małżonkowie:
- Podejmują wspólną decyzję co do formy ustroju majątkowego.
- Umawiają się na spotkanie w kancelarii notarialnej.
- Notariusz przygotowuje projekt aktu notarialnego.
- Strony podpisują dokument.
Całość zajmuje zwykle jedno spotkanie. Warto jednak wcześniej skonsultować treść umowy z prawnikiem, aby uniknąć niejasnych lub niekorzystnych zapisów.
Dlaczego warto skorzystać z pomocy prawnika przy zawieraniu intercyzy?
Choć teoretycznie zawarcie intercyzy ogranicza się do wizyty u notariusza, w praktyce dobrze przygotowana umowa wymaga przemyślenia wielu kwestii: zakresu majątku, odpowiedzialności za zobowiązania, sytuacji w razie rozwodu czy dziedziczenia. Doświadczony prawnik może pomóc w sformułowaniu zapisów, które będą precyzyjne i skuteczne, a jednocześnie elastyczne na przyszłość.
W kancelariach zajmujących się prawem rodzinnym i majątkowym intercyza jest jednym z najczęściej stosowanych narzędzi zabezpieczających interesy stron. Dobrze przygotowany dokument daje spokój i jasność – zarówno w czasie trwania małżeństwa, jak i po jego ewentualnym ustaniu.
Potrzebują Państwo profesjonalnej pomocy prawnej z zakresu prawa rodzinnego? Zapraszamy do kontaktu!
+48 574 400 366
+48 515 114 262
kancelaria@prawnik-rozwod.pl
Kancelarie prawne Franusz Mierzwiak
