Po zmarłym odziedziczyć można nie tylko wielkie fortuny czy cenne majątki. Przejąć w ten sposób można po nim pozostawione zobowiązania finansowe. To oczywiście w większości przypadków stanowi dla uprawnionych do dziedziczenia spory kłopot. Czy można jednak uniknąć dziedziczenia długów? Tak – polskie prawo przewiduje pewne rozwiązania, które pozwalają na nieprzyjęcie na siebie zadłużenia zmarłego. Jak? O czym trzeba pamiętać?
W polskim prawie spadkowym dziedziczenie obejmuje zarówno aktywa, jak i pasywa, co oznacza, że spadkobierca może przejąć również długi pozostawione przez zmarłego. O tym jednak, czy finalnie taki spadek zostanie przez uprawnionego do jego otrzymania przyjęty i w jakim stopniu, decyduje wybór konkretnej formy dziedziczenia.
Jakie są formy dziedziczenia w Polsce?
Polskie prawo przewiduje dwie podstawowe formy dziedziczenia: ustawowe i testamentowe. Dziedziczenie ustawowe zachodzi wtedy, gdy zmarły nie pozostawił testamentu. Wówczas ustawodawca określa krąg spadkobierców według stopnia pokrewieństwa, począwszy od dzieci i małżonka, poprzez rodziców, rodzeństwo, a skończywszy na dalszych liniach pokrewieństwa. Testament daje z kolei możliwość dowolnego rozporządzenia majątkiem, jednak nie zwalnia spadkobierców od odpowiedzialności za długi, jeśli zdecydują się na przyjęcie spadku wprost.
Każdy spadkobierca ma prawo wyboru formy przyjęcia spadku: wprost, z dobrodziejstwem inwentarza lub poprzez odrzucenie. Ta decyzja jest kluczowa w kontekście odpowiedzialności za długi, ponieważ decyduje o tym, czy spadkobierca odpowiada za zobowiązania zmarłego całym swoim majątkiem, tylko w granicach wartości spadku, czy w ogóle nie wchodzi w stosunek prawny spadkowy.
Jak uniknąć dziedziczenia długów?
Najskuteczniejszą metodą ochrony przed dziedziczeniem długów jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W takim przypadku spadkobierca odpowiada za zobowiązania zmarłego tylko do wysokości wartości majątku wchodzącego w skład spadku. Aby to osiągnąć, należy w terminie sześciu miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu do spadku złożyć stosowne oświadczenie przed sądem lub notariuszem i sporządzić inwentarz spadkowy.
Jak to działa w praktyce? Załóżmy hipotetyczną sytuację – pani Anna dziedziczy po zmarłym ojcu mieszkanie warte 300 000 zł, ale w spadku wchodzą także kredyty i inne długi na łączną kwotę 500 000 zł. Dzięki przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, Anna odpowiada tylko do wysokości wartości mieszkania, czyli maksymalnie 300 000 zł, a reszta długu nie obciąża jej prywatnego majątku. Bez tej formy przyjęcia spadku byłaby odpowiedzialna całym swoim majątkiem za pełną kwotę 500 000 zł.
Innym sposobem całkowitego wyłączenia odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego jest po prostu odrzucenie spadku. W tym celu wystarczy przedłożyć odpowiednie oświadczenie, które sprawia, że spadkobierca traktowany jest jakby nie dożył śmierci spadkodawcy, więc nie dziedziczy ani aktywów, ani pasywów. Termin na złożenie takiego dokumentu wynosi również sześć miesięcy. Ważne jest, że decyzja o odrzuceniu spadku jest indywidualna – nie chroni innych współspadkobierców.
Dodatkowo warto wcześniej ustalić stan majątku spadkodawcy, aby świadomie podjąć decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Wgląd w księgi wieczyste, rejestry dłużników, konta bankowe czy zobowiązania publicznoprawne pozwala uniknąć nieświadomego przejęcia dużych długów.
Najbardziej ryzykowny wariant stanowi oczywiście przyjęcie spadku wprost, gdyż jest to jednoznaczne z wzięciem na siebie zarówno aktywów, jak i pasywów pozostawionych przez zmarłego.
Dziedziczenie długów alimentacyjnych – co trzeba wiedzieć?
Długi alimentacyjne stanowią szczególną kategorię zobowiązań, które mogą obciążać spadkobierców. Zasadą jest, że spadkobierca odpowiada za nie w takim samym zakresie jak za inne zobowiązania, jednak w praktyce najczęściej przyjmuje się przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, aby uniknąć pokrywania alimentów ponad wartość odziedziczonego majątku.
W przypadku obowiązków alimentacyjnych kluczowe jest również ustalenie okresu, za który długi powstały, oraz osób uprawnionych do ich egzekwowania. Należy pamiętać, że niektóre zaległości alimentacyjne mogą zostać dochodzone także wobec spadkobierców w ograniczonym zakresie, jeśli przepisy przewidują tzw. odpowiedzialność subsydiarną lub solidarność spadkobierców.
Czy są długi, których się nie dziedziczy?
Nie każdy dług wchodzi w skład masy spadkowej. Nie dziedziczy się zobowiązań, które są ściśle osobiste, związane chociażby z działalnością zawodową zmarłego. Do tego nie dziedziczy się długów przedawnionych i kar grzywny. Z kolei zobowiązania podatkowe, kredyty i pożyczki, długi wobec kontrahentów, a także alimenty wchodzą do masy spadkowej i mogą obciążać spadkobierców w zakresie przewidzianym przez prawo.
Pomoc prawna w sprawach związanych z dziedziczeniem długów
Sprawy dotyczące dziedziczenia długów są skomplikowane i wymagają znajomości kodeksu cywilnego oraz praktyki sądowej. Profesjonalny prawnik może doradzić, która forma przyjęcia spadku będzie najkorzystniejsza, przygotować wniosek o odrzucenie spadku lub przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, a także pomóc w przeprowadzeniu inwentarza majątku spadkowego. Wsparcie specjalisty jest szczególnie istotne w sytuacjach, gdy spadek obejmuje zobowiązania alimentacyjne, kredyty czy inne długi o dużej wartości.
Korzystając z pomocy doświadczonego adwokata, spadkobierca minimalizuje ryzyko finansowe, zapewnia sobie prawidłowe wypełnienie formalności i zwiększa szanse na optymalne rozwiązanie sprawy spadkowej.
Jeśli potrzebują Państwo kompleksowej i profesjonalnej pomocy prawnej w sprawach spadkowych, zapraszamy do kontaktu:
Kancelarie Prawne Franusz Mierzwiak
+48 574 400 366
+48 515 114 262
kancelaria@prawnik-rozwod.pl
